Tôi đi học sống mãi với thời gian bởi nó được tạo nên từ cảm xúc trọng sáng, hồn nhiên và bút pháp nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế của nhà văn. Bằng câu chuyện của mình, Thanh Tịnh đã nói thay tất cả chúng ta cái cảm giác kì diệu của buổi học đầu tiên đã trở thành kỉ niệm đẹp đẽ, để lại ấn tượng sâu sắc trong cuộc đời mỗi người. Chính vì vậy mà nó đã làm rung động trái tỉm bao thế hệ bạn đọc trong hơn nửa thế kỉ qua.

Bạn đang xem: Tôi đi học


*
Trang Dimple
*

“Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại nao nức những kỷ niệm mênh mang của buổi tựu trường. Tôi không thể nào quên được những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi như mấy cành hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng.

Những ý tưởng ấy tôi chưa lần nào ghi lên giấy, vì hồi ấy tôi không biết ghi và ngày nay tôi không nhớ hết. Nhưng mỗi lần thấy mấy em nhỏ rụt rè núp dưới nón mẹ lần đầu tiên đến trường, lòng tôi lại tưng bừng rộn rã.

Buổi sáng mai hôm ấy, một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh. Mẹ tôi âu yếm nắm tay tôi dẫn đi trên con đường làng dài và hẹp. Con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên tôi thấy lạ. Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn: Hôm nay tôi đi học.Tôi không lội qua sông thả diều như thằng Quí và không ra đồng nô hò như thằng Sơn nữa. Trong chiếc áo vải dù đen dài tôi cảm thấy mình trang trọng và đứng đắn.

Dọc đường tôi thấy mấy cậu nhỏ trạc bằng tôi, áo quần tươm tất, nhí nhảnh gọi tên nhau hay trao sách vở cho nhau xem mà tôi thèm. Hai quyển vở mới đang ở trên tay tôi đã bắt đầu thấy nặng. Tôi bặm tay ghì thật chặt, nhưng một quyển vở cũng chì ra và chênh đầu chúi xuống đất. Tôi xóc lên và nắm lại cẩn thận. Mấy cậu đi trước ôm sách vở thiệt nhiều lại kèm cả bút thước nữa. Nhưng mấy cậu không để lộ vẻ khó khăn gì hết. Tôi muốn thử sức mình nên nhìn mẹ tôi:– Mẹ đưa bút thước cho con cầm. Mẹ tôi cúi đầu nhìn tôi với cặp mắt thật âu yếm:– Thôi để mẹ nắm cũng được.

Tôi có ngay cái ý kiến vừa non nớt vừa ngây thơ này: chắc chỉ người thạo mới cầm nổi bút thước. Ý nghĩ thoáng qua trong trí tôi nhẹ nhàng như một làn mây lướt ngang trên ngọn núi. Trước sân trường làng Mỹ Lý đầy đặc cả người. Người nào áo quần cũng sạch sẽ, gương mặt cũng vui tươi và sáng sũa.Trước đó mấy hôm, lúc đi ngang làng Hòa An bẫy chim quyên với thằng Minh, tôi có ghé trường một lần. Lần ấy trường đối với tôi là một nơi xa lạ . Tôi đi chung quanh các lớp để nhìn qua cửa kính mấy bản đồ treo trên tường. Tôi không có cảm tưởng gì khác là nhà trường cao ráo sạch sẽ hơn các nhà trong làng. Nhưng lần này lại khác. Trước mặt tôi, trường Mỹ Lý vừa xinh xắn vừa oai nghiêm như cái đình Hòa Ấp. Sân nó rộng, mình nó cao hơn những buổi trưa hè đầy vắng lặng.


*
Tôi đi học sống mãi với thời gian bởi nó được tạo nên từ cảm xúc trọng sáng, hồn nhiên và bút pháp nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế của nhà văn.

Lòng tôi đâm ra lo sợ vẩn vơ. Cũng như tôi, mấy cậu học trò mới bở ngỡ đứng nép bên người thân, chỉ dám nhìn một nữa hay dám đi từng bước nhẹ. Họ như con chim con đứng trên bờ tổ, nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhưng còn ngập ngừng e sợ. Họ thèm vụng và ước ao thầm được như những học trò cũ, biết lớp, biết thầy để khỏi phải rụt rè trong cảnh lạ.Sau một hồi trống thúc vang dội cả lòng tôi, mấy người học trò cũ đến sắp hàng dưới hiên rồi đi vào lớp. Chung quanh những cậu bé vụng về lúng túng như tôi cả. Các cậu không đi. Các cậu chỉ theo sức mạnh kéo dìu các cậu tới trước. Nói các cậu không đứng lại càng đúng hơn nữa. Vì hai chân các cậu cứ dềnh dàng mãi. Hết co lên một chân, các cậu lại duỗi mạnh như đá một quả banh tưởng tượng.

Chính lúc này toàn thân các cậu cũng đang run run theo nhịp bước rộn ràng trong các lớp. Ông đốc trường Mỹ Lý cho gọi mấy cậu học trò mới đứng lên trước lớp ba. Trường làng nhỏ nên không có phòng riêng của ông đốc. Trong lúc ông đọc tên từng người, tôi cảm thấy như quả tim tôi ngừng đập. Tôi quên cả mẹ tôi đang đứng sau tôi. Nghe gọi đến tên, tôi tự nhiên giật mình và lúng túng. Sau khi đọc xong mấy mươi tên đã viết sẵn trên mảnh giấy lớn, ông đốc nhìn chúng tôi nói sẽ:– Thế là các em đã vào lớp năm. Các em phải cố gắng học để thầy mẹ được vui lòng, và để thầy dạy chúng em được sung sướng. Các em đã nghe chưa ? (Các em đều nghe nhưng không em nào dám trả lời. Cũng may đã có tiếng dạ rang của phụ huynh đáp lại.)

Ông đốc nhìn chúng tôi với cặp mắt hiền từ và cảm động. Mấy cậu học trò lớp ba cũng đua nhau quay đầu nhìn ra. Và ngoài đường cũng có mấy người đứng dừng lại để nhìn vào. Trong những phút giây này chúng tôi được người ta ngắm nhìn nhiều hơn hết. Vì vậy đã lúng túng chúng tôi càng lúng túng hơn. Ông đốc lấy cặp kính trắng xuống rồi nói:-Thôi, các em đứng đây sắp hàng để vào lớp học.Tôi cảm thấy sau lưng tôi có một bàn tay dịu dàng đẩy tôi tới trước. Nhưng người tôi lúc ấy tự nhiên thấy nặng nề một cách lạ. Không giữ được chéo áo hay cánh tay của người thân, vài ba cậu đã từ từ bước lên đứng dưới hiên lớp. Các cậu lủng lẻo nhìn ra sân, nơi mà những người thân đang nhìn các cậu với cặp mắt lưu luyến. Một cậu đứng đầu ôm mặt khóc. Tôi bất giác quay lưng lại rồi dúi đầu vào lòng mẹ tôi nức nở khóc theo. Tôi nghe sau lưng tôi, trong đám học trò mới, vài tiếng thút thít đang ngập ngừng trong cổ. Một bàn tay quen nhẹ vuốt mái tóc tôi. Ông đốc nhẫn nại chờ chúng tôi.– Các em đừng khóc. Trưa này các em được về nhà cơ mà.Và ngày mai các em lại được nghỉ cả ngày nữa.Sau khi thấy hai mươi tám cậu học trò sắp hàng đều đặn dưới hiên trường, ông đốc liền ra dấu cho chúng tôi vào lớp năm. Một thầy trẻ tuổi, gương mặt hiền từ, đang đón chúng tôi vào cửa lớp.

Trong thời thơ ấu tôi chưa bao giờ xa mẹ tôi như lần này. Tôi cũng lấy làm lạ vì có nhũng hôm đi chơi suốt cả ngày với chúng bạn ở đồng làng Lệ Xá, lòng tôi vẫn không cảm thấy xa nhà hay xa mẹ tôi chút nào hết.Một mùi hương lạ xông lên trong lớp. Trông hình gì treo trên tường tôi cũng thấy lạ và hay hay. Tôi nhìn bàn ghế chỗ tôi ngồi rất cẩn thận rồi tự nhiên nhận là vật riêng của mình. Tôi nhìn người bạn tí hon ngồi bên tôi, một người bạn tôi chưa hề biết, nhưng lòng tôi vẫn không cảm thấy sự xa lạ chút nào. Sự quyến luyến ấy tự nhiên và bất ngờ quá đến tôi cũng không dám tin là có thật.

Một con chim con liệng đến đứng trên bờ cửa sổ, hót mấy tiếng rụt rè rồi vỗ cánh bay cao. Tôi đưa mắt thèm thuồng nhìn theo cánh chim. Một kỷ niệm cũ đi bẫy chim giữa cánh đồng lúa bay trên bờ sông Viêm sống lại đầy dẫy trong trí tôi. Nhưng những tiếng phấn của thầy tôi gạch mạnh trên bảng đen đã đưa tôi về cảnh thật. Tôi vòng tay lên bàn chăm chỉ nhìn thầy viết và lẩm bẩm đọc: Bài tập viết: Tôi đi học”.

Trích: Tôi đi học – Thanh Tịnh sách giáo khoa ngữ văn 8

 


 Phân tích truyện ngắn Tôi đi học của Thanh Tịnh.

 

Thanh Tịnh viết được nhiều thể loại nhưng thành công hơn cả là truyện ngắn và thơ. Các truyện ngắn của ông đều thấm đượm cảm xúc êm dịu, trong trẻo, vừa man mác buồn thương, vừa ngọt ngào sâu lắng. Giọng văn nhẹ nhàng thủ thỉ mà thấm thìa khó quên.

Truyện ngắn Tôi đi học in trong tập Quê mẹ, xuất bản năm 1941 là một tác phẩm như vậy. Đây là thiên hồi ức rất xúc động về những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trường ba mươi năm về trước.

Trong kí ức mỗi con người thì những kỉ niệm vui buồn của tuổi học trò thường được lưu giữ bền lâu hơn cả, nhất là ấn tượng về ngày đầu tiên đi học. Thanh Tịnh bồi hồi nhớ về ngày ấy và tâm hồn ông vẫn rung động thiết tha như thuở nào. Bằng ngòi bút giàu chất thơ, tác giả đã gieo vào lòng người đọc một nỗi niềm bâng khuâng khó tả.

Bố cục bài văn được sắp xếp theo trình tự thời gian. Tâm trạng nhân vật phát triển song song cùng với các sự kiện đáng nhớ của ngày đầu tiên đi học. Từ cảnh cậu bé được mẹ âu yếm dắt tay dẫn đi trên con đường tới trường, đến cảnh cậu say mê nhìn ngắm ngôi trường; cảnh hồi hộp nghe thầy gọi tên, lo lắng khỉ phải rời tay mẹ để cùng các bạn vào lớp nhận chỗ của mình và học giờ học đầu tiên.

Sự kết hợp hài hòa giữa bút pháp tự sự, miêu tả và bộc lộ cảm xúc đã tạo nên tính trữ tình đậm đà của bài văn.

Mở đầu, tác giả tả khung cảnh thiên nhiên là yếu tố khơi gợi dòng hồi tưởng. Mùa thu thường đẹp và buồn. Những chuyển biến của đất trời làm cho tác giả nhớ về dĩ vãng xa xôi:

Hàng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại náo nức những kĩ niệm mơn man của buổi tựu trưởng.

Tôi quên thế nào được những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi như mấy cánh hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng.

Mạch cảm xúc được mồ ra hết sức tự nhiên. Nghệ thuật so sánh được tác giả sử dụng khéo léo, kết hợp với những hình ảnh giàu sức gợi cảm đã vẽ nên một bức tranh thiên nhiên mùa thu thơ mộng với sắc lá vàng phai, với màu mây bạc lãng đãng trôi trên bầu trời mênh mông, xanh thẳm.

Hình ảnh mấy em nhỏ rụt rè nấp dưới nón mẹ lần đầu tiên đi đến trường khiến cho nhà văn nhớ lại ngày đầu tiên đi học không thể nào quên của mình.Sau mấy chục năm, tác giả – là cậu bé ngày xưa vẫn nhớ như in: Buổi mai hôm ấy, một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh. Mẹ tôi âu yếm nắm lấy tay tôi dẫn đi trên con đường làng dài và hẹp.

Tâm trạng hồi hộp, cảm giác mới mẻ của cậu bé khi được mẹ dắt đi trên con đường tới trường được diễn tả rất tinh tế: Con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên thấy lạ… cảnh vật chung quanh đều thay đổi. Cậu bé đã nhanh chóng tìm ra nguyên nhân của sự lạ lùng ấy: vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn: hôm nay tôi đi học.

Đi học, đó là một sự kiện trọng đại trong đời. Điều đó có nghĩa là cậu bé đã lớn và từ nay, cậu sẽ không lội qua sông thả diều như thằng Quý và không ra đồng nô đùa như thằng Sơn nữa. Ý nghĩ ngây thơ trong sáng và nghiêm túc của cậu học trò trong bủổi đi học đầu tiên hồn nhiên và đáng yêu biết chừng nào!

Cậu bé không chỉ thấy sự thay đổi của khung cảnh bên ngoài mà còn thấy cả sự thay đổi lớn lao trong con người mình. Đoạn văn miêu tả diễn biến tâm lí và hành động của nhân vật cậu bé trên đường tới trường thật chân thực và xúc động:

Trong chiếc áo vải dù đen dài, tôi cảm thấy mình trang trọng và đứng đắn.

Dọc đường thấy mấy cậu nhỏ trạc bằng tuổi tôi áo quần tươm tất, nhỉ nhảnh gọi tên nhau hay trao sách vở cho nhau xem mà tôi thèm. Hai quyển vở mới đang ở trên tay tôi đã bắt đầu thấy nặng. Tôi bặm tay ghì thật chặt, nhưng một quyển vở cũng xệch ra và chênh đầu chúi xuống đất. Tôi xóc lên và nắm lại cẩn thận. Mấy cậu đi trước ôm sách vở nhiều lại kèm cả bút cả thước nữa. Nhưng mấy cậu không để lộ vẻ khó khăn gì hốt.

Trong ngày đầu tiên đi học, được mặc bộ quần áo mới, cậu thấy mình đã là người lớn cho nên tất cả mọi thứ đều phải thay đổi. Chính suy nghĩ và cảm nhận ấy khiến cho điệu bộ của cậu bé khác hẳn ngày thường. Mọi cử chỉ, hành động của cậu đều trở nên lúng túng, vụng về.

Theo cậu thì chuyện đi học là ghê gớm lắm, nghiêm túc lắm ! Nghĩa là kể từ đây, cậu không còn được chạy nhảy tự do như trước nữa. Nhìn đám học trò lớp trên nhí nhảnh cười đùa, cậu cố gắng kìm nén, nhưng càng kìm nén lại càng thèm được như các bạn. Hai quyển vở có đáng kể gì mà cậu bắt đầu thấy nặng và phải bặm tay ghì thật chặt. Trong khi đó, các bạn khác mang nhiều sách vở hơn và còn cầm cả bút thước nữa mà vẫn không để lộ vẻ khó khăn gì hết.

Không muốn thua kém bạn bè và muốn tỏ ra là mình đã lớn, cậu xin mẹ được cầm cả bút thước. Nghe mẹ bảo để mẹ cầm thì trong óc cậu bé nảy ra ý nghĩ thật ngây thơ: chắc chỉ người thạo mới cầm hổi bút thước.

Nhớ lại tâm trạng của mình thuở ấy, tác giả thú vị nhận xét: Ý nghĩ ấy thoáng qua trong trí tôi nhẹ nhàng như một làn mây lướt ngang trên ngọn núi. Hình ảnh so sánh trong câu văn trên vừa đẹp đẽ, vừa phù hợp với tâm lí tuổi thơ.

Cậu bé choáng ngợp khi nhìn thấy cảnh sân trường làng Mĩ Lí dày đặc cả người. Người nào áo quần cũng sạch sẽ, gương mặt vui tươi và sáng sủa. Cậu nhớ lại cảm tưởng của mình về ngôi trường lúc cậu chưa đi học, đó là thái độ dửng dưng:

Trước đó mấy hôm, lúc đi ngang qua làng Hòa An bẫy chim quyên với thằng Minh, tồi có ghé lại trường một lần, Lần ấy trường đối với tôi là một nơi xa lạ. Tôi đi chung quanh các lớp để nhìn qua cửa kính mấy bản đồ treo tường. Tôi không có cảm tưởng nào khác là nhà trường cao ráo và sạch sẽ hơn các nhà trong làng.

Nhưng giờ đây, lúc sắp sửa thành học trò, cậu bỗng thấy ngôi trường vừa xinh xắn vừa oai nghiêm khác thường và mình quá nhỏ bé so với nó. Vì vậy, cậu đâm ra lo sợ vẩn vơ.

Trước mắt cậu là cả một thế giới mới mẻ, lạ lùng. Cậu và đám bạn cùng trang lứa nào có khác chi những con chim đứng bên bờ tổ, nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhưng còn ngập ngừng e sợ… thèm vụng và ước ao thầm được như những người học trò cũ, biết lớp, biết thầy để khỏi phải rụt rè trong cảnh lạ.

Trí óc non nớt của cậu không thể hình dung ra được những điều xảy ra hằng ngày trong ngôi trường đẹp đẽ kia. Tâm trạng lo sợ phập phồng, khao khát tìm hiểu, ước muốn được biết bạn, biết thầy trong ngày đầu đi học giờ đây vẫn hiển hiện rõ nét trong kí ức nhà văn:

Sau một hồi trống thúc vang dội cả lòng tôi, mấy người học trò cũ đến sắp hàng dưới hiên rồi đi thẳng vào lớp. Cảm thấy mình trơ vơ là lúc này. Vì chung quanh là những cậu bé vụng về lúng túng như tôi cả. Các cậu không đi. Các cậu chỉ theo sức mạnh kéo dìu các cậu tới trước. Nói các cậu không đứng lại càng đúng hơn nữa, hai chân các cậu cứ dềnh dàng mãi. Hết co lên một chân, các cậu lại duỗi mạnh như đá một quả banh tưởng tượng. Chính lúc này toàn thân các cậu cũng đang run run theo nhịp bước rộn ràng trong các lớp.

Đoạn văn thật hay. Các hình ảnh được tả thực đến từng chi tiết. Buổi học đầu tiên, các cô cậu học trò sáu, bảy tuổi phải thử sức với chính mình. Giây phút đợi chờ thầy gọi tên vào lớp cũng đầy thấp thỏm, lo âu:

… Ông đốc trường Mĩ Lí cho gọi mấy cậu học trò đến đứng trước lớp ba. Trường làng nhỏ nên không có phòng riêng của ông đốc. Trong lúc ồng ta đọc tên từng người, tôi cảm thấy như quả tim tôi ngừng đập. Tôi quên cả mẹ tồi đứng sau tôi. Nghe gọi đến tên, tôi tự nhiên giật mình và lúng túng.

Cậu bé bỗng cảm thấy sợ hãi khi sắp phải rời bàn tay dịu dàng của mẹ. Trong đám trẻ, những tiếng khóc bật ra khiến cậu bất giác quay lưng lại rồi dúi đầu vào lòng mẹ… nức nở khóc theo. Cậu hoang mang vì cảm thấy chưa lần nào thấy xa mẹ… như lần này.

Khi đã ngồi yên trong lớp và đón nhận giờ học đầu tiên, cậu cảm thấy vừa xa lạ, vừa gần gũi với mọi vật xung quanh, kể cả với người bạn ngồi bên cạnh:

Một mùi hương lạ xông lên trong lớp. Trông hình gì treo trên tường tồi cũng thấy lạ và hay hay. Tôi nhìn bàn ghế chỗ tôi ngồi rất cẩn thận rồi tự nhiên lạm nhận là vật riêng của mình. Tôi nhìn người bạn tí hon ngồi bên tôi; một người bạn tôi chưa hề quen biết, nhưng lòng tồi vẫn không cảm thấy sự xa lạ chút nào. Sự quyến luyến tự nhiên và bất ngờ quả đến nỗi tôi cũng không dám tin có thật. Ngỡ ngàng và tự tin, cậu bé nghiêm trang bước vào giờ học đẩu tiên của đời mình:

Tôi đưa mắt thèm thuồng nhìn theo cánh chim. Một kỉ niệm cũ đi bẫy chim giữa cánh đồng lúa hay bên bờ sông Viêm sống lại đầy rẫy trong trí tôi. Nhưng tiếng phấn của thầy tôi gạch mạnh trên bảng đen đã đưa tôi về cảnh thật.

Tôi vòng tay lên bàn chăm chỉ nhìn thầy viết và lẩm nhẩm đánh vần đọc:

Bài viết tập: Tôi đi học.

Truyện ngắn Tôi đi học sống mãi với thời gian bởi nó được tạo nên từ cảm xúc trọng sáng, hồn nhiên và bút pháp nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế của nhà văn. Bằng câu chuyện của mình, Thanh Tịnh đã nói thay tất cả chúng ta cái cảm giác kì diệu của buổi học đầu tiên đã trở thành kỉ niệm đẹp đẽ, để lại ấn tượng sâu sắc trong cuộc đời mỗi người. Chính vì vậy mà nó đã làm rung động trái tỉm bao thế hệ bạn đọc trong hơn nửa thế kỉ qua.

 Chất thơ trong truyện ngắn Tôi đi học

Thanh Tịnh là cây bút thơ và truyện ngắn xuất sắc. Nhìn chung, mỗi sáng tác của ông đều toát lên vẻ đẹp đằm thắm, tình cảm dịu êm trong trẻo. Phải chăng vì thế mà có người đã nhận xét: “Mỗi truyện ngắn của Thanh Tịnh giống như một bài thơ”. Truyện ngắn “Tôi đi học” là một minh chứng tiêu biểu cho lời nhận xét ấy.

Nhắc đến một truyện ngắn, điều mà độc giả thường quan tâm là cốt truyện, tình huống, nhân vật cùng những sự kiện hấp dẫn. Nhưng một truyện ngắn với chất thơ bàng bạc, xuyên suốt tác phẩm cũng mang một vẻ đẹp riêng, ấn tượng riêng với người đọc. Vậy chất thơ là gì? Chất thơ có thể hiểu là sự kết hợp giữa vẻ đẹp của những dòng cảm xúc, tâm trạng, tình cảm với vẻ đẹp của hình thức biểu hiện để có thể tạo nên những rung động thẩm mĩ trong tâm hồn người đọc. Một truyện ngắn được coi là giàu chất thơ khi ngòi bút của tác giả không hướng vào việc xây dựng nên một tình huống truyện hấp dẫn với nhiều sự kiện, biến cố để thu hút sự chú ý của người đọc; mà lại tập trung vào việc khắc họa dòng chảy của tâm trạng, cảm xúc, của những diễn biến tinh vi, tinh tế trong tâm hồn nhân vật. Tạo nên chất thơ của một truyện ngắn còn là vẻ đẹp của hình thức thể hiện: đó là sự sử dụng linh hoạt, hài hòa các biện pháp nghệ thuật, cùng với đó là một giọng văn có sức truyền cảm lớn, tạo được những rung động “khẽ khàng như cánh bướm non” trong tâm hồn người đọc.

*
Tôi đi học sống mãi với thời gian bởi nó được tạo nên từ cảm xúc trọng sáng, hồn nhiên và bút pháp nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế của nhà văn.

Trước hết, chất thơ trong “Tôi đi học” được tạo nên bởi vẻ đẹp của cảnh sắc thiên nhiên độ cuối thu – đã gợi lên trong lòng nhân vật tôi kỉ niệm về buổi tựu trường đầu tiên:

“Hàng năm, cứ vào ngày cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại náo nức những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trường. Mấy em nhỏ rụt rè núp dưới nón mẹ”. Những câu văn với nhịp điệu chậm rãi, dàn trải, có nhiều thanh bằng giống như nhịp điệu tâm hồn chất đầy kỉ niệm, khơi gợi để dòng kí ức ùa về. Tất cả những chi tiết như “ngày cuối thu”, “lá ngoài đường rụng nhiều”, “những đám mây bàng bạc” hay “những em nhỏ rụt rè núp dưới nón mẹ” đều là những tín hiệu báo ngày tựu trường đã đến, giúp gợi nhắc cho “tôi” về ngày đi học đầu tiên trong cuộc đời. Có thể nói, chính vẻ đẹp của thiên nhiên, cảnh vật đó đã rất tự nhiên, dịu dàng gợi lại trong nhân vật “tôi” mảng kí ức xa xăm mà trong trẻo, tươi đẹp của những ngày xa xưa ấy.

Và đến đây, chất thơ toát ra từ dòng chảy của cảm xúc, tâm trạng, của những diễn biến tinh vi trong tâm hồn đã bắt đầu hiển lộ. Dòng cảm xúc của nhân vật “tôi” như một tấm lụa nhẹ nhàng bao phủ, bàng bạc khắp những trang văn. Dòng cảm xúc thiết tha ấy được diễn tả theo trình tự thời gian, trình tự không gian và đặc biệt là theo diễn biến tâm trạng của nhân vật “tôi” từ lúc cùng mẹ bước trên con đường làng tới trường cho đến khi vào lớp học trong buổi sáng tựu trường.

Trước hết, khi “mẹ tôi âu yếm nắm tay tôi trên con đường dài và hẹp”, nhân vật “tôi” đã bồi hồi khi nhận thấy: “Con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên thấy lạ. Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn: “Hôm nay tôi đi học”. Không chỉ có vậy, cậu còn cảm thấy mình “trang trọng và đứng đắn hơn” trong chiếc áo vải dù đen. Trong tâm hồn cậu bé có một cái gì đó thật mới mẻ, lạ lùng khi cậu cảm nhận rõ từ cảnh vật đến chính cảm xúc bên trong của mình đều trở nên thật trang trọng, thiêng liêng, có gì đó thật hồi hộp, náo nức song cũng đầy hãnh diện khi cậu ý thức được đây là ngày đầu tiên đi học. Những câu văn chất chứa đầy những bâng khuâng, xao xuyến bởi một lẽ thật giản dị: “Hôm nay tôi đi học”.

Khi đứng trường ngôi trường mới, cậu bé lại cảm thấy thật ngỡ ngàng khi được chiêm ngưỡng: “Trước mắt tôi trường Mỹ Lí trông vừa xinh xắn vừa oai nghiêm như cái đình làng Hòa Ấn. Sân nó rộng, mình nó cao hơn trong những buổi trưa hè vắng lặng…” và “lòng tôi đâm ra lo sợ vẩn vơ”. Nhà văn đã diễn tả thật tinh tế mà chính xác cảm giác mới mẻ, ngỡ ngàng của một chú bé khi lần đầu đứng trước ngôi trường mới với biết bao điều bí ẩn còn chưa được khám phá. Tâm trạng khi nghe ông đốc gọi tên và phải rời vòng tay mẹ vào lớp cũng được diễn tả thật tinh tế qua những chi tiết: “Trong lúc ông đọc tên từng người, tôi cảm thấy quả tim tôi như ngừng đập, tôi quên cả mẹ tôi đứng sau tôi.

Nghe gọi đến tên, tôi tự nhiên giật mình và lúng túng” Trạng thái “tự nhiên giật mình và lúng túng” phản ánh rất chính xác nét tâm lí non nớt, ngây thơ của cậu bé. Tâm trạng của cậu được đẩy lên đỉnh điểm là khi nhân vật tôi phải rời tay mẹ để vào lớp: “Tôi cảm thấy sau lưng tôi có một bàn tay dịu dàng đẩy tôi về phía trước. Nhưng người tôi lúc ấy thấy nặng nề một cách lạ… tôi quay lưng dúi đầu vào lòng mẹ tôi nức nở khóc. Trong thời thơ ấu tôi chưa lần nào thấy xa mẹ tôi như lần này”. Tiếng khóc đã bật ra một cách tự nhiên, chất chứa những lo lắng, e ngại về những thử thách phía trước, đồng thời cũng cho thấy cảm giác sợ hãi của cậu bé khi lần đầu phải tự lập chứ không còn được che chở bởi một nơi dựa – người mẹ.

Dòng cảm xúc của “tôi” khép lại bằng những xúc cảm khi ngồi trong lớp dự giờ học đầu tiên trong đời. Những chi tiết, hình ảnh mà cậu bé quan sát được đã thể hiện sự thích thú, mới mẻ khi bước vào lớp học, đồng thời còn là cảm giác bỡ ngỡ, xốn xang khi được gặp gỡ, ngắm nhìn những người bạn mới ngồi bên, với mọi cảnh vật xung quanh: “Một mùi hương lạ xông lên, trông hình gì treo tường tôi cũng thấy là lạ và hay hay… Người bạn tôi chưa hề quen nhưng tôi không hề thấy xa lạ chút nào…Tôi đưa mắt thèm thuồng nhìn theo cánh chim”. Hình ảnh ánh mắt thèm thuồng nhìn theo cánh chim như một lời tạm biệt với thời thơ ấu vui tươi, hồn nhiên, chỉ biết nghịch ngợm để bước sang một trang mới của cuộc đời, và từ đây, cậu bé sẽ phải bước chân vào thế giới học đường tuy đầy khó khăn, thử thách song cũng đầy những điều thú vị mới mẻ đang chờ đón phía trước.

Những biện pháp nghệ thuật cùng với giọng điệu trong những câu văn cũng là những phương diện quan trọng tạo nên chất thơ trong truyện ngắn “Tôi đi học”. Trong truyện ngắn, nhà văn Thanh Tịnh sử dụng rất nhiều biện pháp nghệ thuật để tạo nên sức hấp dẫn cho câu chuyện. Một trong những biện pháp nghệ thuật tiêu biểu không thể không kể đến là so sánh. Trong truyện ngắn này, có bốn so sánh đã được Thanh Tịnh sử dụng để làm nổi bật dòng cảm xúc, tâm trạng của nhân vật “tôi”: So sánh: “Tôi quên thế nào được cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi như mấy cánh hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng” đã thể hiện những xúc cảm tinh khôi, trong trẻo của cậu bé lần đầu đi học, giống như một cánh hoa tươi đang nở rộ trong tâm hồn. “Ý nghĩ ấy thoáng qua trong trí óc tôi nhẹ nhàng như một làn mây lướt ngang” lại là một so sánh ngang bằng với hình ảnh làn mây diễn tả sự mơ mộng, ngây thơ, đáng yêu của trẻ thơ, cùng với đó là một ý nghĩ chợt thoáng qua nhanh, không làm bận tâm đến tâm hồn non nớt ấy. So sánh thứ ba lại cho thấy sự tinh tế của Thanh Tịnh: “Cũng như tôi, mấy cậu học trò bỡ ngỡ đứng nép bên người thân, chỉ dám nhìn một nửa hoặc bước đi từng bước nhẹ. Họ như con chim non đứng bên bờ tổ, nhìn quãng trời rộng ngập ngừng muốn bay, nhưng còn ngập ngừng e sợ”. Mái trường được ví như tổ ấm, còn mỗi cậu học trò được ví như cánh chim non, đang khao khát muốn tung cánh vẫy

vùng giữa khoảng trời bao la ấy nhưng còn rụt rè, e sợ. Và so sánh: “Nói các cậu không đứng lại càng đúng hơn nữa, hai chân các cậu cứ dềnh dàng mãi. Hết co lên một chân, các cậu lại duỗi mạnh như đá một quả banh tưởng tượng”. So sánh này lại thể hiện được tác động của tiếng trống trường với tâm hồn mỗi cậu học trò còn bỡ ngỡ, rụt rè. Trong tâm hồn các cậu bé cũng như đang gióng lên một tiếng trống tưởng tượng, thúc giục các cậu bé hãy đặt chân vào một thế giới mới đầy thú vị – thế giới của trường học.

Xem thêm: Cách Viết Phương Trình Đường Thẳng Đi Qua 2 Điểm Lớp 10, Viết Phương Trình Đường Thẳng Đi Qua 2 Điểm

Câu văn cũng là một nét độc đáo làm nên chất thơ trong truyện ngắn này. Thanh Tịnh thường sử dụng nhiều câu dài kết hợp với nhiều từ có thanh bằng để tạo nên nhịp điệu êm ái, sâu lắng, du dương: “Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại nao nức những kỷ niệm mơn man của buổi tựu trường” hay “Tôi quên thế nào được những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi như mấy cành hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng”…

Như vậy, có thể khẳng định “Tôi đi học” của Thanh Tịnh là một truyện ngắn giàu chất thơ. Chất thơ ấy là sự kết hợp hài hòa của vẻ đẹp thiên nhiên, cảnh vật, vẻ đẹp của tâm trạng, cảm xúc cùng với vẻ đẹp của những hình thức biểu hiện tinh tế. “Tôi đi học” xứng đáng là thiên truyện tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật của Thanh Tịnh.